Czy prywatne hodowle żubrów powinny w Polsce istnieć?
Data: 06.02.2006
Odpowiedź na to pytanie brzmi tak, ale pod pewnymi warunkami.
Przede wszystkim należy pamiętać, że żubry są gatunkiem zagrożonym i proces ich restytucji trwa nadal. Cała światowa populacja liczy niewiele ponad 3000 osobników, a taka liczebność nie gwarantuje przetrwania gatunku. Dodatkowo żubry podzielone są na dwie odrębne grupy (linie genetyczne) prowadzone oddzielnie, a to dodatkowo zmniejsza efektywną wielkość populacji. W "Planie Działań dla Gatunku" przygotowanym przez Grupę Specjalistów Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody zakłada się podwojenie liczebności gatunku. Dlatego każde stado żubrów jest ważne i cenne.
Drugim bardzo ważnym aspektem ochrony żubrów jest znaczenie hodowli w niewoli dla dalszego trwania gatunku. Dzięki rezerwatom, zwierzyńcom i ogrodom zoologicznym żubr przetrwał. Nauczyliśmy się na podstawie tragicznych doświadczeń w Puszczy Białowieskiej i rezerwacie w Pszczynie, że w krótkim czasie kłusownictwo lub choroby spowodować mogą wyginięcie dużych stad żubrów. Obecnie około 40% żubrów przebywa w niewoli, a na zachód od naszego kraju nie ma wcale wolno żyjących żubrów. Zwierzęta w niewoli są zatem bardzo cenne, ale w pojedyncze stada są niewielkie i ze względu na wysoki stopień spokrewnienia nie przetrwają w izolacji od innych. Muszą być zatem połączone ze sobą w ramach wspólnego programu wymiany i hodowli. Taki program istnieje dla polskich i europejskich stad żubrów i jest prowadzony przez SGGW. Podstawą jest ocena wartości osobnika i jego spokrewnienia z innymi.
Nowe hodowle żubrów są zatem pożądane, ale żubr zasługuje też na właściwe traktowanie, dlatego warunki opracowane dla prywatnych hodowli biorą pod uwagę przede wszystkim potrzeby zwierząt.
Celem hodowli żubrów jest przede wszystkim ochrona gatunku, udział w krajowych programach, a zwierzęta nie mogą być obiektem eksperymentów i badań zmniejszających komfort ich bytowania.
Zgodnie z obowiązującym prawem hodowca nie będzie właścicielem żubrów, jedynie na podstawie zezwolenia Ministra Środowiska będzie miał prawo je utrzymywać na swoim terenie i hodować. Hodowca nie może sprowadzać do stada jakichkolwiek przedstawicieli rodzaju Bison bez akceptacji koordynatora programu. Jakiekolwiek próby krzyżowania między gatunkami są niedopuszczalne na terenie zagrody żubrów.
1. Wielkość i skład stada żubrów oraz zasady gospodarowania stadem:
Żubry są zwierzętami żyjącymi w stadach, więc w zagrodzie musi być kilka zwierząt, dlatego jako minimalną liczbę zwierząt w stadzie przyjmuje się 8-10. Stado może być większe, w jednej zagrodzie do 20-25 zwierząt. Większa liczebność stada powodować będzie rozpadanie się na mniejsze ugrupowania i konflikty. W skład grupy zwierząt w jednej zagrodzie wchodzić powinien 1 dorosły samiec (w wieku powyżej 4 lat) oraz dorosłe samice z przychówkiem w różnym wieku. Dorosłe samice stanowić powinny około 35-50% stada. Sprowadzanie nowych w celu "odświeżenia krwi" jak i usuwanie ze stada nadliczbowych żubrów musi być zgodne z zaleceniami koordynatora programu oraz wymaga zezwolenia Ministra Środowiska. Zwierzęta powinny być oznakowane przy pomocy microchipów.
2. Wielkość i wyposażenie zagrody dla żubrów
Minimalna powierzchnia zagrody to 1,5-2,0 ha lasu, łąk, pastwisk, zrębów, nieużytków, przypadające na jedno zwierzę. Teren przeznaczony pod zagrodę nie powinien być zabagniony, co najmniej w 1/4 zalesiony, aby zapewnić zwierzętom osłonę. Łąki i pastwiska prowadzone muszą być ekstensywnie. Żubry są zwierzętami pasącymi się i w skład ich diety wchodzą przede wszystkim trawy i zioła. Korzystają zatem z łąk i pastwisk, ale też konieczny jest dla nich teren zalesiony głównie jako osłona ale też źródło żeru pędowego, z którego korzystają w niewielkim stopniu.
Zagroda powinna być wyposażona w odłownię, odpowiednie miejsca do wykładania siana oraz do podawania innych pasz, lizawki, stały dostęp do wody. Obok zagrody powinna być wydzielona niewielka zagroda - izolatka. Można rozważyć utworzenie oddzielnego miejsca na dokarmianie cieląt, co pozwoli na czasowe ich oddzielenie od matek w celu oznakowania.
Ogrodzenie zagrody musi być podwójne np. siatka o wysokości około 2 metrów oraz wewnętrzne ogrodzenie elektryczne (widoczna dla zwierząt taśma). W przypadku ekspozycji żubrów musi być uniemożliwiony bezpośredni kontakt postronnych ludzi ze zwierzętami.
3. Zasady obsługi żubrów (karmienia żubrów i profilaktyka)
Utrzymywane żubry muszą być karmione przy użyciu pasz naturalnych. Jeśli żubry nie mają możliwości zgryzania pędów roślin drzewiastych musi być im dostarczana liściarka. Stado musi być pod stałą opieką lekarza weterynarii.
Zachęcamy do tworzenia takich hodowli, aby nasz sztandarowy gatunek przetrwał dla dalszych pokoleń. Stowarzyszenie Miłośników Żubrów organizuje różnego rodzaju szkolenia i wykłady dotyczące gatunku i możliwości włączenia się w proces jego restytucji.
dr hab. Wanda Olech - Piasecka (prof. SGGW)